YaşamYaşam Tarzı

Veganların Yemediği Yiyecekler

Yemek kültürünün ve yemek alışkanlıklarının ucu bucağı yoktur. Herkesin farklı damak zevki, farklı kültürü ve farklı düşünce yapısı bulunmaktadır. Her geçen zamanda yeni bir düşünce yapısı ortaya çıkar. Bu düşünce yapıları insanların sosyal kültürel yapılarından toplumsal yapısına kadar türlü etkenlerle beraber şekillendirir. Vegan beslenme tarzı artık dünyanın her yerinde olduğu gibi ülkemizde de duyulmaya başlanmış hatta belli bir kitle tarafından da uygulanmaya başlanmıştır. Bu yazımızla veganlık nedir, veganizm nedir, veganların yemediği yiyecekler nelerdir ve yediği yiyecekler nelerdir sorularının cevaplarını vereceğiz.

Vegan Nedir?

vegan nedir

Vegan beslenme tarzı artık ülkemizde de oldukça dikkat çekmeye başlayan bir yaşam ve düşünce biçimidir. Vegan demek kelime anlamı olarak hayvansal her türlü gıdanın ve eşyanın kullanımını reddetmektir. Etten süte, baldan peynire, ipekten deriye, süete kadar her türlü hayvansal ürünün insanlar tarafından kullanımına karşı çıkmaktadır. Hayvansal olan tüm besinler veganların yemediği yiyecekler arasındadır. Veganlık ilk olarak 1944 yılında ortaya atılmış bir yaşam biçimidir. Bir felsefedir. Bazı kişiler tarafından bir yaşamın anlamı olarak değerlendirilirken bazı kişiler için ise vegan olmak tuhaflıktan ve hayattan zevk almamaktan başka bir şey değildir. Veganların yemediği yiyecekler hayvansal ürünlerdir ve aynı zamanda hayvansal hiçbir ürün kullanılmamaktadır.

Veganizm Nedir?

neden vegan olunur

Veganizm hayvanların hayatın hiçbir alanında ürünlerinin kullanılmaması, etinin ya da derisinin kullanılmamasını savunan bir yaşam tarzıdır. Vegan yaşam tarzı beslenme anlamında kendini göstermekte ve vejetaryenlikten çok daha ileri boyutlarda yaşanmaktadır. Hem et ve süt ürünlerini hem de hayvanlardan elde edilmiş tüm ürünlerin kullanımını red etmektedirler. Veganizm bakış açısına göre bu şekilde beslenmenin temel sebebi hayvanlara saygı göstermektir ve aynı zamanda doğal dengeyi korumaktır. İnsanların vahşi duygularını yok etmesini sağlayarak insanı törpülemek ve hayvanların da var olan yaşama haklarına saygı göstermek temel amaçtır. Veganizm bakış açısı ile doğanın temel dengesi korunurken hayvanların da canlı birer varlık olması sebebi ile yaşama hakkı olduğunu ve hayvanlardan elde edilen hiçbir ürünün hiç kimse tarafından kullanılmaması gerektiği öne sürülür. Veganizme göre insanlar ilk olarak hayvanları öldürerek et yemeyi bırakacak, sonrasında hayvanlardan elde edilen ürünleri de kullanmayı bırakacak ve en sonunda hayvanlarla barışık birer birey olarak yaşamaya devam edeceklerdir. Veganların yediği yiyecekler hiçbir şekilde hayvansal ürün içermeyen yiyecekler olurken veganların yemediği yiyecekler ise hayvansal tüm ürünlerdir.

Veganizmin Prensipleri Nelerdir?

vegan olduğunu nasıl anlarsın

Veganlığın bir diğer ismi veganizmdir. Veganizm hayvanların ve tüm canlıların yaşam hakkının bulunduğunu ve insanların sırf gıda uğruna onların yaşam haklarını elinden almalarına şiddetle karşı çıkan bir düşünce tarzıdır. Aslında veganlık bir yaşam biçimidir; çünkü hayvanların hak ve özgürlüklerinin elinden alınmamasına dair düşünceler sebebi ile beslenme tarzında ve hayat tarzında köklü bir değişiklik yapılmakta ve veganizm bir yaşam şekli haline gelmiştir. Her yıl “1 Kasım Dünya Veganlık günü” olarak veganlar tarafından kutlanmaktadır.

Veganlık, hayvanların da bir canlı olduğunun bilincinde olan, bir sinir sisteminin olduğu, bazen acı çeken, bazen mutlu olabilen, sosyalleşen hayvanların da bir yaşam hakkı olduğunun farkında olan insanların seçtiği bir yaşam tarzıdır. Veganlık demek hayvanlarla bir empati kurmak demektir. Bu sebeple hayvanları parçalamak, onları kesip yemek, ürünlerini kullanmak, hayvanları herhangi bir şeyi yapmaya zorlamak ve insanların kendi istediği şeyleri hayvanlara dayatmaktan vazgeçmesi veganlık demektir. Hayvanlar vahşet içerisinde kesilip yemeye hazır hale getiriliyor ve veganlığa göre kesinlikle bu durum hayvanların haklarına aykırı.

Vegan Beslenmeye Geçiş Ve Alışma Süreci Nasıl Olmalı

vegan yemek tarifi

Vegan olmaya karar veren bir kişi veganların yemediği yiyecekleri bırakarak direkt olarak vegan beslenme düzenine geçiş yaptığı zaman problemler yaşayabilmektedir. Bu yüzden vegan beslenme tarzı için vücut yavaş yavaş alıştırarak geçiş yapılmalıdır. Yani beslenme tarzında bu tarz radikal bir değişiklik yapıldığında vücut henüz alışık olmadığı için fiziksel problemler yaşanabilmektedir. Ayrıca veganlığa aşamalı bir şekilde geçiş yapıldığı zaman daha kalıcı bir sonuç alınmaktadır. Aslında vejeteryan olan kişilerin veganlığa geçmesi daha kolay olabilmektedir. Veganlığa geçiş süreci vücudu alıştırmak açısından birkaç hafta ile birkaç ay arasında devam edecektir. Veganlığa geçiş aşamasında vücudu alıştırmak için şu adımlar takip edilmelidir;

  • Beslenme değişikliği adım adım yapılmalıdır. Büyük değişiklikler daha seyrek aralarda, küçük değişiklikler ise daha sık aralarla yapılmalıdır. Bir değişiklik yapıldığı zaman artık onu rahatça uygulanabildiği takdirde diğer değişikliğe gidilmelidir. Değişiklik yapıldığında alışkanlık oluşmadan yeni bir değişiklik daha yapıldığında problem yaşanabilir ve kalıcılık sağlanmayabilir. Veganların yemediği yiyecekler tek tek bırakılmalı ve alışkanlık sağlandığı zaman diğer besine geçilmelidir.
  • Herhangi bir değişikliği yapmak zorluyor ise o değişiklik bir süre daha bekletilmeli ve diğer değişikliğe geçilmelidir. Mesela peynir yemekten asla vazgeçilemiyorsanız peynir yemeyi bir süre daha sürdürürsünüz. Bunun yerine daha kolay bırakılabilecek besinlerde değişiklik yaparsınız. Mesela peynirden vazgeçilemiyorsa bunun yerine alışma sürecinde yumurta bırakılarak devam edilebilir.
  • Vegan beslenme modeli asla kilo verdirme garantisinde değildir. Veganlıkta amaç zaten kilo vermek de değildir. Veganlar ortalama olarak normal kiloda ya da normalden biraz daha zayıftır. Geçilen vegan beslenme düzeninde şeker ağırlıklı beslenildiği zaman kilo aldırma olasılığı yine yüksektir. Fakat hamur işlerinden, tatlılardan ve alkolden alışkanlıkları veganlıktaki gibi işlenmemiş gıdaların tüketimine yönlendirmek kilo vermeyi sağlar. Ayrıca normalde de kişi hamur işi, şekerli ve alkollü gıdaları çok tüketen biri değilse veganların yemediği yiyecekleri yemediğinde de kilo alıp verme konusunda çok fazla bir değişiklik yaşamayacaktır.
  • Herhangi bir alerji olmadığı takdirde bitkisel yağları da bırakmaya gerek yoktur. Çünkü bazı veganlar yağı tamamen kesmeye çalışmaktadır. Bu şekilde vegan beslenme modeline uyum sağlamak daha da zorlayıcı olabilmektedir. Bitkisel yağa alerjik bir tepki olmadığı sürece yağı da bırakmaya gerek yoktur.
  • Veganlığa geçiş sürecinde hayvansal besinlerin tadına benzeyen besinleri tüketebilirsiniz. Mesela vegan etler ve vegan peynirler veganlığa geçiş konusunda oldukça yardımcı olabilen yiyeceklerdir fakat sonuçta bunlar da işlenmiş gıda olduğu için az tüketmekte fayda bulunmaktadır.
  • Veganlığa geçiş sürecinde yardımcı ve destek olacak arkadaşlar edinmek çok önemlidir. Arkadaşlarımızla beraber yemek yemek, hatta bir yere gittiğimizde aynı yemeği yemek oldukça önemlidir. Bu sebeple vegan beslenme düzenine alışmak kişinin aile ve arkadaş ilişkilerinde de değişikliğe gitmesi demektir. Veganların sayısı oldukça az olduğu için yalnız kalmak büyük bir olası durumdur. Özellikle çevredeki kişiler veganlıktan vazgeçirmek için veganların yemediği yiyecekler arasından birçok yiyecek örnek gösterebilirler. Bu yüzden kişi İnstagram, Tweeter, Tumblr gibi sosyal medya araçları aracılığı ile vegan arkadaşlar edinilebilir.
  • Yakın çevrede ya da işyerinin çevresinde veganlar için menüleri bulunan restoranlar araştırılabilir. Akıllı telefona yüklenebilecek bazı uygulamalar ile en yakın vegan dostu restaurant
  • Vegan restaurantı bulunamadığı zaman ise Hint restoranları, Thai ve Etiopya restoranları iyi bir seçenektir. Soslarından tercih etmeden önce mutlaka hayvansal ürün kullanılıp kullanılmadığı sorulması gerekse de yine de veganlara uygun bir çok yemek bulunabilir. Çin restoranlarında da soya ile yapılan tofu bulunmaktadır.
  • Çeşitli vegan yemekleri yapmayı öğrenmek gerekmektedir. Gelen misafirlere de ikram edebilmek için bir çok seçenekli zengin vegan yemekleri yapılabilmektedir. İnternet üzerinden bu yardımı alabilirsiniz; çok çeşitli vegan yemek tarifleri bulunmaktadır. Böylece yemek seçeneklerinin kısıtlı olmadığının farkında olunacak ve vegan yiyeceklere karşı bakış açısı genişleyecektir.
  • Bir restaurtanta gidildiğinde menüde sadece veganların yemediği yiyecekler var ise garsondan farklı bir şey yapılması rica edilebilir. Büyük ihtimalle sebzeli bir salata yapılacaktır; fakat sadece patates kızartması da tüketilebilir.
  • B12 vitamini almak çok önemlidir. Bazı veganların B12 desteğine ihtiyacı olmasa da destek amaçlı alınmasında fayda bulunmaktadır. Çünkü B12 vitamini doğada sadece hayvanlardan alınan gıdalarda bulunmaktadır. Bazı vegan etlerde, bitki sütlerinde ve sebze köklerinde de B12 vitamini bulunuyor ama çok fazla miktarda sebze kökü yenmesi gerektiği için mutlaka vitamin takviyesi alınması gerekmektedir.

Veganların Beslenme Biçimi

vegan yemek türleri

Veganların oluşturduğu beslenme düzenine göre diyetin büyük bir bölümünü su oluşturmaktaadır. Özellikle su ve sebze ile beslenen veganlar için bu beslenme tarzı bir yaşam biçimidir ve herkes tarafından uygulanması gerekmektedir. Vegan beslenme biçimi için su oldukça büyük bir öneme sahiptir. Gün içerisinde belirli bir miktar sebze, belirli bir miktarda meyve, belirli bir miktarda ise kuru bakliyat oldukça hayati bir yer tutmaktadır. Genel olarak beslenme düzeni bu tarzda olup vejetaryenlerden biraz daha uç noktada yaşanmaktadır. Vejetaryenler sadece et tüketmezler, diğer hayvansal besinleri tüketirler. Mesela yoğurt ve süt ürünleri vejetaryenler için tüketilebilir besinlerdir.

Veganlar et ve süt tüketimi yerine genellikle tahıl ve kuru bakliyat tüketmektedirler. Normalde et ve süt üzerinden alınması gereken protein ve kalsiyum ihtiyacı kuru bakliyatlardan ve tahıllardan alınmaktadır. Et ve sütten alınan kalsiyum ve proteinlerin tam anlamı ile bakliyatlardan ve tahıllardan alınabilmesi için her gün belirli oranlarda bakliyat ve sebze tüketimi yapılmalıdır. Vitamin açısından eksik kalmamak amacı ile makarna ya da bulgur pişirilerek bazı sebzelerle zenginleştirilmekte ve vitamin ihtiyacı karşılanabilmektedir.

Vegan Beslenme Modelinin Olumsuz Yanları Nelerdir

vegan yiyecekleri

Vegan beslenme modelinde en çok B12 vitamini eksikliği, D vitamini eksikliği ve demireksikliği en çok göze çarpan vitamin eksiklikleridir. Bu durumda da vitamin eksikliklerine bağlı olarak kansızlık, osteoporoz riski, kadınlarda erken menopoz riski, ve çeşitli şekillerde kan hastalıkları oluşmaktadır. Bu hastalıklar sebebi ile besin yoluyla alınamayan vitaminler tıbbi olarak ilaç yoluyla ya da serum yoluyla alınmaktadır. Vücutta B2 vitamini eksikliği oldukça önemli problemlere yol açmaktadır. Vücuttaki vitamin ihtiyacının büyük bir kısmı tahıllar ya da meyve sebzeler yolu ile alınırken özellikle B12 vitamini eksikliği için bakliyatlar daha bol bir şekilde tüketilmektedir. Yine de veganların yemediği yiyecekler sebebi ile vücutta bazı dengeler bozulmakta ve bazı hastalıkların önü alınamamaktadır. Bu sebeple mutlaka bir uzman yardımı ile vegan beslenme düzeni belirlenmelidir.

Veganların Yediği Yiyecekler

Vegan hayat tarzını yaşayan, vegan felsefesini benimsemiş olan kişiler günlük besin ihtiyaçları için belirli, yiyecekleri seçer, hayvanlarla alakalı olan hiçbir ürünü hem yemez hem kullanmazlar. Veganların yemediği yiyecekler olduğu kadar titizlikle hazırlanmış vegan beslenme diyetleri de bulunmaktadır. Veganların tercih ettiği yiyecek seçenekleri arasında bulunan ürünlerden bahsetmek gerekirse,

vegan
  • Veganlar et yemedikleri için etten alınması gereken proteini alamamaktadırlar. Bunun yerine tercih ettikleri sebzeler; bezelye, ıspanak, börülce, kara lahana gibi yeşil ve yeşil yapraklı bitkilerdir. Orta boy bir tabak içerisinde olmak üzere günde 2 ya da 3 kez tüketilebilir.
  • Yeşil yapraklı sebzeler haricinde demir ve protein ihtiyacını karşılamak için fasulye, bulgur, mercimek, nohut, esmer pirinç gibi besinler tüketmektedirler. Bu besinler sayesinde günlük protein ve demir ihtiyacı karşılanmış olmaktadır. Gün içerisinde orta miktarda olarak günde 2 ya da 3 kez tüketilebilmektedir.
  • Esmer pirinç ve tam buğdaylı ekmek tüketilerek fazla şekerin ve karbonhidratın vücuda girmesi engellenmiş olmaktadır. Esmer buğday unundan yapılmış makarnalar, kuru yemişlerden kaju, Antep fıstığı, ceviz ve badem gibi ürünler de tüketilmektedir. Ayrıca mantar da vegan beslenme diyetine dâhil edilir ve vücudun vitamin ihtiyacının büyük bir oranı bu şekilde karşılanır.
  • B12 vitamini ihtiyacı için özellikle farklı bir besin takviyesi alınmaktadır.
  • Tüm öğünler içerisinde kuru meyveler, bitkisel yağlar, tahıllar yer almaktadır. Hepsinden 2 ya da 3 porsiyona kadar tüketilebilmektedir.
  • Hayvansal süt yerine soya sütü ya da Hindistan cevizi sütü kullanılmaktadır. Tatlarının çok benzemesi ve besin değerlerinin birbirine çok yakın olması sebebi ile oldukça fazla kişi tarafından tercih edilmektedir.
  • Veganlar için su içmek çok çok önemlidir ve her gün 8-10 bardak su rahatlıkla tüketebilirler. Su vücudu temizler ve fazlalıklardan kurtarır, aynı zamanda arındırır.
  • Kahvaltı yaparken mutlaka zeytin yenmesi gerekmektedir. Kahvaltı esnasında tereyağı, peynir, süt, salam ve sosis gibi yiyeceklerden uzak durmaktadırlar.
  • Tatlı krizleri geldiği zaman sadece bitter çikolata alınmaktadır. Bitter olmayan çikolatalarda çikolatada süt bulunduğu için veganlar tarafından kabul edilebilir bir durum değildir.
  • Yumurta pişirmek yerine eşdeğeri olan soya unu kullanılmaktadır.
  • Bal ihtiyacı ise veganlar tarafından meyveli şurup ile geçiştirilmelidir.
  • Hindistan cevizi sütü, badem sütü normal bir inek sütü yerine kullanılabilmektedir ve Uzak Doğuda yapılıp getirilen tofu, soya unu ile yapılmıştır ve vegan diyetinde oldukça büyük bir öneme sahiptir.
  • Tereyağı yerine ise mutlaka bitkisel yağlar kullanılmaktadır. Aynı zamanda zeytinyağı da veganlar tarafından oldukça sık tercih edilip tüketilmektedir.
  • Veganların tercih ettiği her besin günde en az 4 porsiyon olarak tüketilmelidir.
  • Her gün mutlaka B12 ve protein tüketilmelidir. Sebzeler, meyveler, fındık, ceviz, mercimek ve tahıllar bol miktarda ve çeşitte olmalıdır.

Veganların Yemediği Besinler

veganlık belirtileri

Hayvanların yaşam hakkının elinden alınmaması gerektiğini ve hayvansal hiçbir gıdanın tüketilmemesi ve ürünlerinin kullanılmaması gerektiğini savunan veganların yemediği yiyecekler ise şu şekilde sıralanabilir;

  • Tüm et ve et ürünleri kesinlikle tüketilmez. Salam, sosis, sucuk gibi et ürünleri de yasaktır.
  • Hayvansal ürün olduğu için süt ve sütten yapılan hiçbir gıda kullanılamaz. Mesela peynir, yoğurt gibi ürünler veganların yemediği yiyecekler arasındadır.
  • İçerisinde süt bulunan hiçbir tatlı, çikolata dahil tüketilemez. Çikolata olarak sadece bitter çikolata tüketilebilir.
  • Deniz ürünlerinin tamamı yasaktır. Kabuklu olsun ya da kabuksuz olsun hiçbir deniz canlısı hayvanların yaşam hakkına aykırı olduğu gerekçesi ile tüketilemez. Balıklar dışında, midye, karides, yengeç de buna dahildir.
  • Yumurta başta olmak üzere çiftlik hayvanlarından da hiçbir şekilde tüketim sağlanamaz. Çünkü tavuk ve kaz gibi çiftlik hayvanlarından yumurta elde etmek için hayvanlar kapalı ve dar alanlara konulur. Hızlı üretim yapıldığı için hayvanların hakkına saldırı niteliğinde olan bu davranış sebebi ile kümes hayvanlarının hiçbir ürünü veganlar tarafından tüketilmez.
  • Bal ve tereyağı gibi ürünler de hayvanlardan elde edilen gıdalar olduğu için veganların yemediği yiyecekler arasındadır.

Vegan olmak için öncelikle doğaya saygı duyunuz, sonra insanlara, sonra hayvanlara… Bu yaklaşım sizi gerçek veganlığa götürür.


Ayten

Moda danışmanıyım... İnternetteki kirlenmiş, yanlış moda bilgileri, kötü kombin önerilerinden sizleri kurtarmak, doğru, gerçekçi, yararlı moda önerileri vermek amacıyla bu sitede çalışmaktayım. Okuyucularıma sevgiler ... Ayten Mutlu

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu